در حال بارگذاری
سایز فونت: 1 2 3      
صفحه اول  >> نشریه >> شماره 1447 - تاریخ 1398/12/26 >> گزارش
روزنامه گویه - کرونا در ایران؛ چه خواهد شد و چه باید کنیم؟
بررسی وضعیت کنونی و پیش‌بینی آینده کرونا در ایران
کرونا در ایران؛ چه خواهد شد و چه باید کنیم؟
مزدک دانشور می گوید: در پزشکی مدرن، بیماری حاصل هیچ نحوست یا بلایی نیست، بلکه محصول رعایت بهداشت


(قسمت دوم):
مزدک دانشور می گوید: در پزشکی مدرن، بیماری حاصل هیچ نحوست یا بلایی نیست، بلکه محصول رعایت بهداشت فردی و اجتماعی در تمامی جنبه‌هایش است. در تصور پزشکی مدرن اگر فردی بیمار می‌شود یا بیماری سختی می‌گیرد نه به خاطر گناهانی که انجام داده بلکه به خاطر محیط زیست، تغذیه و بهداشت اوست. به همین ترتیب بیماری کرونا باید از تمامی جنبه‌های رازآمیزش، افسون‌زدایی و انگ‌زدایی شود. نباید از کلمات نظامی برای مقابله با آن استفاده کرد که مبادا مردم چنان از بیماری و بیمار، نفرت پیدا کنند که خود برای رهایی از بیمار و بیماری آتش به اختیار شوند.
این روزها شیوع بیماری کرونا در کشور موجب طرح پرسش‌های جدی درباره دامنه گستردگی و شیوع این بیماری شده است. این پرسش‌ها را با  مزدک دانشور پزشک و متخصص انسان‌شناسی و محقق در میان گذاشتیم که در این شماره قسمت دوم این گفتگو تقدیم خوانندگان گویه می شود.
در شرایط کنونی وضعیت فرودستان و زحمتکشان لایه‌های خدماتی چه می‌شود؟ آیا با نابرابری موجود تنها توصیه‌های وزارت بهداشت برای اقشار پایین کفایت می‌کند؟ در واقعیت این فرایند مقابله با چه موانعی مواجه است؟
هر آن چیزی که در زندگی روزمره گسست ایجاد کند، باعث می‌شود که لایه‌هایی که تا به حال از چشم ما پنهان بوده خود را نشان دهد. بیماری کرونا نیز از همین جنس است. ما خیلی راحت از ضرورت قرنطینه و یا ماندن در خانه و رعایت بهداشت صحبت می‌کنیم. گویی فرض اساسی ما یا دولت محترم این است که افراد به صورت خودانگیخته و بدون هیچ آموزش نظام‌مند می‌توانند تمامی نکات ارائه شده را به خوبی رعایت کنند. بدون یک نظام بهداشتی و مراقبتی جامع و فراگیر (همچون طب ملی و پزشک خانواده)، وزارت بهداشت فقط می‌تواند بر درمان تأکید یا آگهی‌های تلویزیونی تولید کند. اثربخشی این آگهی‌های تلویزیونی چندان مشخص نیست و حتی نظامی اجتماعی برای تضمین اثربخشی و نفوذ این پیام‌های بهداشتی تدوین نشده است.
از طرف دیگر بسیاری از این پیام‌های بهداشتی و تقاضا برای رعایت فردی، در فضای اجتماعی با واقعیت‌های سخت برخورد می‌کند. اولین سد و مانع معیشت خانواده‌هاست. در بسیاری از خانواده‌های فرودست، اگر نان‌آور خانواده از خانه بیرون نیاید و به سرکار خود نرود، آن خانوار محتاج نان شب خواهد ماند. این کارگر باید از حمل و نقل عمومی استفاده کند، در محیط‌های شلوغ و با حداقل استاندارد‌ها کار کند، پول خرید مواد ضدعفونی کننده، دستکش و ماسک از بازار آزاد، میوه، سبزیجات تازه و مواد پروتئینی حیوانی و زمان کافی برای استراحت را ندارد. او به عنوان یک زحمتکش در پایین‌ترین لایه‌های اجتماعی قرار دارد و نابرابری و بی‌عدالتی بر ترشح هورمون‌های استرس او تأثیرگذارتر است. این کارگر به واسطه تغذیه ناکافی و ناسالم در طی سالیان گذشته بیشتر در مخاطره است، به واسطه رکود بازار بیشتر در معرض اخراج و بیکار شدن قرار دارد، او در محاصره قسط و اجاره خانه است که هر ماه سررسید می‌شود و به همه‌گیری کرونا بی‌اعتناست!
 اینجاست که انگاره‌های طبقه متوسط متولیان بهداشت و سلامت، آشکار می‌شود و گاه با همدستی و تلخ‌اندیشی اعضای این طبقه نیز همراه است. حتی بدون درک شرایط اجتماعی و اقتصادی، فرهنگ طبقه زحمتکش و کارگر را عامل گسترش بیماری می‌دانند. این مسئولان در حقیقت در انگاره‌های نئولیبرالیستی خود گرفتارند که فرد را مقصر وضعیت خود می‌داند. شعار وزارت بهداشت برای ترک سیگار هم حتی در همین راستاست: ترک سیگار با خودمراقبتی! معنای ضمنی این شعار این است که دولت به فکر شما نخواهد بود! خودتان باید برای خودتان کاری بکنید. دولت قرار نیست طرح مصوب پزشک خانواده را اجرا کند، دولت قرار نیست به روز رسانی و ارتقای خانه‌های بهداشت را در دستور کار بگذارد، دولت قرار نیست طرح‌های اجتماعی سلامت دهان و دندان را به سرانجام برساند و حداکثر خدمات درمانی را ارائه کند و همه این‌ها در بستر یک نظام درمانی فرسوده، نابرابر و ناکارآمد است.
این نکات در مورد زندگی زحمتکشان بود، اما بدون اشاره به فرودستان یعنی زندانیان، سربازان، کارگران خدمات عمومی شهر (چون کارگران ساختمانی، رانندگان و رفتگران) و از همه دردناک‌تر کودکان کار، زنان تن‌فروش و معتادان این روایت، ناکامل است. گویی کسی به این افراد نگاهی نمی‌اندازد و برای آنان برنامه‌ای ندارد؛ برای زندانیانی که اگر در محیط‌های شلوغ و بی امکانات زندان گرفتار این بیماری شوند، راهی به رهایی ندارند؛ برای سربازانی که عموما درگیر کاهش وزن و استرس بالا هستند؛ برای رانندگانی که در معرض ارتباط با هزاران نفر در روز هستند؛ برای کارگران ساختمانی که در گران‌ترین محله‌های این شهر کار می‌کنند و شب را در کانکسی جمعی به صبح می‌رسانند؛ برای کودکان کار و خیابان که سر در ظرف‌های آشغال فروبرده‌اند و ضایعات انسانی طبقات بالاتر را به سودای یافتن لقمه نانی می‌جورند؛ برای زنانی که با تن فروشی امرار معاش می‌کنند و با توجه به وضعیت بازار به صورت مداوم باید به قیمت‌های پایین‌تر و شرایط بدتر تن بدهند؛ برای معتادانی که با بدن‌های نحیف در معرض یکی از مسری‌ترین ویروس‌های این قرن قرار گرفته‌اند. برای این‌هایی که برشمردم و بسیارانی که برنشمردم چه برنامه‌ای وجود دارد؟
 
+به نظر شما، پیامد‌های طرح تحول سلامت بر این شرایط اثر گذاشته است؟ آیا نابرابری موجود در توزیع منابع در میان نیرو‌های تخصصی نیز به چشم می‌خورد و می‌توان از گسست‌های درون بیمارستانی به عنوان یک معضل نام برد؟
من در تحقیقاتی که درباره طرح تحول سلامت داشتم و مصاحبه‌ای هم که در سال ۱۳۹۳ با سایت فرارو دراین باره داشتم، نشان دادم چگونه این طرح، نظام درمانی ایران را فشل کرده است و رضایت چند ماهه مراجعه‌کنندگان به اثرات منفی و بلند مدت آن نمی‌ارزد. پرداختن به همه ابعاد این طرح در این‌جا میسر نیست، اما نکته مهمی که در اجرای این طرح وجود داشت، مربوط به شرایط جدید است.
 در این طرح با افزایش دریافتی پزشکان و اساتید پزشکی، نابرابری بسیار بزرگی در بیمارستان‌ها شکل گرفت. اولا در میان خود پزشکان، جراحان برنده اصلی این طرح بودند و پزشکان داخلی و بیهوشی کمترین بهره را بردند. متأسفانه این توزیع نابرابر منابع، به گرایش دانشجویان پزشکی به تخصص‌های خاصی منجر شده است.
 ثانیا، دستیاران تخصصی، انترن‌ها، پرستاران، بیماریاران و دیگر نیرو‌های خدماتی بیمارستان بزرگترین بازندگان این طرح بودند. آن‌ها شاهد افزایش دریافت چند ده میلیونی اساتید (به خصوص در بخش‌های جراحی) بودند، حال آن‌که ۹۰% از کار‌های بیمار بر دوش آن‌ها قرار داشت. یک دستیار تخصصی با بیشترین تعداد شیفت شبانه زیر خط فقر دریافتی داشته و دارد در حالی‌که سقف دریافتی اتند‌ها با تعدیلات بسیار به ۶۰ میلیون تومان رسیده است. البته من از دریافتی سال‌های ۹۳ و ۹۴ سخن نمی‌گویم.
 این نابرابری دردناک در سطح یک نهاد خدماتی، باعث ناکارآمدی و فشل شدن آن می‌شود. نهادی که نابرابری قدرت و ثروت در آن نهادینه و با طرح تحول سلامت تقویت می‌شود، نمی‌تواند در برابر چالش‌های اساسی، چون همه‌گیری کرونا به آسانی مقاومت کند. انگیزه کافی (چه مادی و چه معنوی) در نیرو‌های خدماتی بیمارستان وجود ندارد و فداکاری و دلسوزی که دو عنصر اساسی برای کار در چنین شرایط خطرناکی است، کمتر می‌شود. برای این نابرابری و توزیع نامتناسب قدرت در بیمارستان باید در کوتاه مدت و میان مدت برنامه‌های لازم را تدارک دید و فقط به تبلیغات تلویزیونی بسنده نکرد.
+انسان‌شناسی پزشکی مدرن و سنتی به شرایط موجود چگونه می‌نگرند؟ چه تمایزی بین طب سنتی و طب مدرن وجود دارد و +تبعات هر کدام چیست؟
در باور‌های سنتی و پیشامدرن، بدن انسان و جهان اطراف در یک پیوند ناگسستنی قرار دارند. به این معنا که بدن جزئی از جهان اطراف است و اعمال و حالات انسان می‌تواند در جهان اطراف و اتفاقات آن مؤثر باشد. به عنوان مثال در افسانه‌های انگلیسی می‌خوانیم که با ناتوانی جنسی پادشاه، برکت از زمین می‌رود و بارآوری احشام مخدوش می‌شود و یا به علت گناه مردمان، طاعون و وبا در ملکی همه‌گیر یا زلزله واقع می‌شود.
 در شاهنامه آمده است که فریدون از آن‌رو ضحاک را کشت، که بنا به تذکار سروش ایزدی، در زمین موجودات پلشت گسترده نشوند. در فرانسه قرون وسطی، زنانی که در دوره قاعدگی بودند از لگد کردن انگور به منظور تهیه شراب بازداشته می‌شدند تا عمل آمدن شراب دچار اختلال نشود، زیرا این زنان در مرحله باروری نبودند!
 در این باور سنتی، بیماری نوعی بختک و نفرین است. عقوبت گناه یا ظلمی است که انجام داده‌ایم و اکنون با زجر بیماری تقاص آن را پس می‌دهیم. این باور در افواه عامه قابل رصد کردن است که نوع مرگ، شدت بیماری و یا سختی آن را با کار‌هایی که فرد در دوران زندگی انجام داده است، پیوند می‌دهند. بسیاری از ما برای در امان ماندن از چشم زخم، به صدقه و اطعام روی می‌آوریم. گویی آنچه ما به جهان اطراف می‌بخشیم به سوی ما برمی‌گردد و در بیماری و سلامت و حتی در شدت و سختی آن مؤثر است.
حال آن‌که پزشکی مدرن یک گسست شناخت‌شناسانه ایجاد کرده است. در پزشکی مدرن، بیماری حاصل هیچ نحوست یا بلایی نیست، بلکه محصول رعایت بهداشت فردی و اجتماعی در تمامی جنبه‌هایش است. در تصور پزشکی مدرن اگر فردی بیمار می‌شود یا بیماری سختی می‌گیرد نه به خاطر گناهانی که انجام داده بلکه به خاطر محیط زیست، تغذیه و بهداشت اوست. به همین ترتیب بیماری کرونا باید از تمامی جنبه‌های رازآمیزش، افسون‌زدایی و انگ‌زدایی شود. نباید از کلمات نظامی برای مقابله با آن استفاده کرد که مبادا مردم چنان از بیماری و بیمار، نفرت پیدا کنند که خود برای رهایی از بیمار و بیماری آتش به اختیار شوند.
+در این شرایط چه باید کرد؟ پیش‌بینی شما از آینده این بیماری در ایران چیست و تاکی باید نگران بود؟
از زبان فیلسوفی قرن نوزدهمی تکرار می‌کنم آنچه گفتیم نه به کار تفسیر وضعیت که در اختیار تغییر وضع است. به این معنا که اگر لایه‌های اجتماعی و فرهنگی بیماری را نشناختیم، چگونه می‌توانیم از گسترش و هزینه‌های اجتماعی آن جلوگیری کنیم و مدیریت بهتری داشته باشیم.
با توجه به عدم قرنطینه قم و کمبود زیرساخت‌های بهداشتی، سرعت و گستره پخش ویروس در ایران بسیار بالاست و ما باید سناریو‌های بدبینانه را پیش چشم داشته باشیم. یعنی برای مدت بیش از یک ماه از نظر روانی و اجتماعی خودمان را آماده مقابله با ویروس کنیم و این‌که با رعایت بهداشت و کمتر کردن تردد و معاشرت سرعت ابتلا به ویروس را پایین بیاوریم تا فشار بر ساختار‌های درمانی کمتر شود و نظام درمانی ضعیف ما فرصت احیا و بازسازی خودش را داشته باشد.
دوم اینکه کل حاکمیت به یک آشتی ملی تن بدهد و سعی کند گسست دولت-ملت را کم کند. با این میزان فاصله، اگر همه‌گیری ویروس از حدی خارج شده و مرگ و میر بسیار بالا برود، اول این‌که نمی‌توان آن را مخفی کرد و دوم؛ امکان ناآرامی‌های اجتماعی بسیار بالا می‌رود و حتی پس از پایان همه‌گیری و آشکار شدن تبعات اقتصادی این همه‌گیری نیز باید منتظر شورش‌های اجتماعی باشیم.
سوم این‌که تغییرات اساسی در نظام سلامت ایران ضروری است. طرح پزشک خانواده و طب ملی باید به روی میز برگردد تا از وضعیت سلامت و بیماری مردم یک منطقه اطلاعات دقیقی وجود داشته باشد و به واسطه ارتباط نزدیک کادر درمانی و مردم آن ناحیه توصیه‌های بهداشتی و درمانی بیشتر پذیرا شود. این طرح به خصوص برای حاشیه‌های شهر‌های بزرگ بسیار ضروری است.
 چهارم اینکه همدیگر را فراموش نکنیم. ما کشوری تاریخی هستیم که مصیبت‌های بسیاری را تاب آورده‌ایم و هنوز زنده‌ایم! این روند تاریخی به ما نشان می‌دهد که در شرایط سخت افرادی به میدان می‌آیند که سرنوشت جمعی را از سرنوشت فردی خود مهمتر می‌دانند. ارزش‌هایی، چون یاری، فداکاری و همبستگی باید در این شرایط تقویت شود و فرودستان، حاشیه نشینان، سالمندان و زحمتکشان نباید فراموش شوند. کسانی که به خرید روزانه خارج از خانه نیازمند هستند، ولی به علت سالمندی جرأت خارج شدن را ندارند. زندانیان، معتادان، خیابان‌خواب‌ها بسیار در معرض خطر هستند و باید حمایت از آن‌ها متوقف نشود. کودکان کار به خصوص آن‌هایی که در کار بازیافت زباله‌اند، باید به دیده گرفته شوند. در خبر‌ها آمده بود که اهدای خون در این روز‌ها کاهش پیدا کرده است، می‌توان نتیجه گرفت که بیماران تالاسمی، هموفیلی و مجروحانی که خون زیادی از دست داده‌اند در معرض آسیب باشند، به یاری آن‌ها نیز بشتابیم.
 

نویسنده: ---
تاریخ: 1398/12/26
موضوع: گزارش

نظرات
نام
پست الکترونیکی
وب سایتhttp://
متن
کد امنیتیکد
تکرار کد امنیتی حساس به حروف کوچک و بزرگ

منوی نشریه
شماره های پیشین
تاریخ: 1399/1/1
تاریخ: 1398/12/27
تاریخ: 1398/12/26
بایگانی
منو
جستجو
جستجو
آگهی
کنتور
امروز:
   بازدید: 6,320
   صفحات مرور شده: 6,329
روز گذشته:
   بازدید: 14,143
   صفحات مرور شده: 14,216
جمع کل:
   بازدید: 11,691,855
   صفحات مرور شده: 13,695,869

طراحی و راه اندازی وب سایت: رسانه پرداز