در حال بارگذاری
سایز فونت: 1 2 3      
صفحه اول  >> نشریه >> شماره 1636 - تاریخ 1399/10/22 >> اقتصادی
روزنامه گویه - آسیب شناسی موانع تحقق اقتصاد سالم از منظر قرآن وروایات
آسیب شناسی موانع تحقق اقتصاد سالم از منظر قرآن وروایات
تصرف هاى باطل در اموال دیگران نشانه اى از فساد اقتصادى و روابط ناسالم مالى جامعه بوده و


قسمت آخر
صغری مولائی علی آبادی دانشجوی علوم قرآن وحدیث
 اکل مال به باطل
تصرف هاى باطل در اموال دیگران نشانه اى از فساد اقتصادى و روابط ناسالم مالى جامعه بوده و زمینه ی بروز بحران هاى اجتماع و سقوط جامعه ها را در پى دارد هر گونه تجاوز، تقلّب، غش، معاملات خرید و فروش اجناس بیهوده، قمار و ربا مصادیقى از این تصرفات باطل و فاسدى است که زمینه هاى فاسد اجتماعى جامعه و نابودى آن را فراهم مى آورد. (43)
 اکل مال به باطل در قرآن
قرآن کریم درآمد از راه اکل مال به باطل را حرام شمرده و خوردن آن را نامشروع دانسته است و می فرماید: «یَأَیُّهَاالَّذِینَ ءَامَنوُا لَا تَأَکُلُوا أَموَالَکُم بَینَکُم بِالبَاطِلِ إِلَّا أَن تَکُونَ تِجَارَةً عَن تَرَاضٍ مَّنکُم وَ لَا تَقتُلُوا أَنفُسَکُم إِنَّ الله کَانَ بِکُم رَحِیمَا» (سوره  نساء، آیه 29)؛ ای کسانی که ایمان آورده اید اموال خود را میان خودتان به ناروا مخورید مگر آن که داد و ستدی با رضایت یکدیگر باشد و یکدیگر را مکشید}  در این آیه خوردن مال به باطل که شامل معاملات حرام و کسب درآمد از راه های نامشروع است مورد نهی واقع شده ولی به معاملات و داد و ستدهای معمولی مانند خرید و فروش اجازه داده شده است طبق این حکم هر نوع معامله ای که میان عقلاء رایج باشد با رضایت طرفین جایز است و جز مواردی که استثناء شده است و حکم  آن ها در آیات و روایات دیگر آمده است.
نهی از اکل مال به باطل در روایات
 در روایتی از امام محمد باقر (ع)که فرموده اند که بنابر استثنایی که در آیه وجود دارد «إِلَّا أَن تَکُونَ تِجَارَةً عَن تَرَاضٍ مَّنکُم» که بعد از آن که از خوردن مال به باطل نهی کرد و نوع معاملاتی که در جامعه فاسد جریان داشت و اموال از راه معاملات ربوی-غرری-قمار و امثال آن دست به دست می گشت به نظر شرع باطل بود جای این توهم بود که به طور کلی معاملات باعث انهدام ارکان مجتمع می شود و اجزای جامعه را متلاشی و مردم را هلاك می کند لذا پاسخ داد که نه، همه ی معاملات این طور نیست بلکه یک نوع معامله وجود دارد که نه تنها آن مفاسد را ندارد بلکه توانایی آن را دارد که پراکندگی های جامعه را جمع و جور کند و جامعه را از نظر اقتصاد پابرجا سازد و استقامتش را حفظ نماید و آن تجارتی است که ناشی از رضایت طرفین باشد و هم از نظر شرع مقدس صحیح باشد و این است آن تجارتی که حوائج جامعه را برآورده خواهد کرد و بعضی دیگر هم گفته اند مراد از نهی از خوردن مال به باطل این است که مال را در مصرفی که خدای تعالی آن را نمی پسندد خرج نکنند و مراد از تجارت خرج کردن مال در مواردی است که خدای تعالی را خوش آید و به بیان دیگر گفته اند که آیه ی شریفه در این مقام است که می فرماید: به طور مطلق خوردن مال غیر بدون عوض حرام است.(44)
رشوه    
یکی ازآفتها و فسادهای اقتصادی  رشوه است. رشوه ، يكى از گناهان بزرگى است كه مفاسد اجتماعى متعدّدى را به دنبال دارد، از جمله : حذف عدالت ، ياءس و نااميدى ضعفا، جراءت و جسارت اقويا، فساد و تباهى حاكم و قاضى ، از بين رفتن اعتماد عمومى.(45)
   رشوه در قرآن   
«وَلَا تَأْکُلُواْ أَمْوَ لَکُم بَیْنَکُم بِالْبَطِلِ وَتُدْلُواْ بِهَآ إِلَی الْحُکَّامِ لِتَأْکُلُواْ فَرِیقًا مِّنْ أَمْوَالِ النَّاسِ بِالْإِثْمِ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ»(بقره ،188 واموال يكديگر را به باطل (و ناحقّ) در ميان خودتان نخوريد و اموال را به (عنوان رشوه ، به كيسه ) حاكمان وقاضى ها سرازير نكنيد تا بخشى از اموال مردم را به گناه بخوريد، در حالى كه خود مى دانيد (كه خلاف مى كنيد)
رشوه در روایات  
رشوه خواری در فرهنگ دینی به شدّت، تقبیح شده است. امام صادق(ع) فرمود: اما رشوه در قضاوت ، کفر به خداوند است (46)
تجمل گرایی
تجمل گرایی به معنای افراط و و زیاده روی در آراستگی است و یکی از رذائل اخلاقی بوده که در دین اسلام مورد نکوهش واقع شده است؛ توجه بیش از اندازه به این امر باعث پیدایش عادات ناپسندی هم چون،غرور،غفلت از یاد خدا ،خود پسندی ، خود نمایی شود . وانسان با پرداختن به این مسائل راه سعادت وتکامل را که هدف نهایی از خلقتش می باشد از بین می برد .اگر مردم تجمل گرا و مصرف کننده باشند، وابستگي اقتصادی را باعث شده از اين رو بخش کلان سرمايهٴ ملي ، صرف واردات کالاهای کشورهای خارجی می شود .
تجمل گرایی در قرآن
قرآن کریم بلافاصله مسلمانان را از زیاده روی و اسراف و تجاوز از حد، برحذر داشته و نهی می‌کند و می گوید: « وَ کُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ؛( الأعراف/ ، آیه۳۱)
 کم فروشی
کم‌فروشی یکی از مظاهر ظلم و فساد اقتصادی است که در  قرآن و روایات نکوهش فراوان شده است  کم ‌فروشی مایه ی استثمار و فسادانگیزی در جامعه است و افزون بر گناه کبیره بود کیفر دنیوی آن به شکل قحطی و خشکسالی بروز می‌کند (47)
     کم فروشی در قرآن
و الی مدین اخاهم شعیبا قال یـقوم... ولاتنقصوا المکیال والمیزان انی ارلـکم بخیر... ویـقوم اوفوا المکیال والمیزان بالقسط ولاتبخسوا الناس اشیآءهم ولاتعثوا فی الارض مفسدین. (هود/سوره۱۱، آیه۸۴)  
اوفوا الکیل ولاتکونوا من المخسرین• و لاتبخسوا الناس اشیاءهم ولاتعثوا فی الارض مفسدین.  (شعراء/ آیه۱۸۱)
«ویل للمطففین• الذین اذا اکتالوا علی الناس یستوفون• و اذا کالوهم او وزنوهم یخسرون. (مطففین/سوره۸۳، آیه۱ - ۳  )
اختلاس
یکی از مصادیق فساد، اختلاس است، اختلاس و فساد به عوامل فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، مدیریتی، قوانین و مقرراتی و اقتصادی بستگی دارد. زمانی‌که ارزش‎ها، عقاید و باورهای ما متکی بر اصول فردگرایانه، مادی‌گرایانه، مصرف‌گرایانه و به‌دور از ایثار و از خود گذشتگی می‎شوند، فساد از همه ی ابعاد به‌‌ویژه اقتصادی رشد می‎کند.
اختلاس در روایات
1- عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: «قَضَی أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی رَجُلٍ اخْتَلَسَثَوْباً مِنَ السُّوقِ فَقَالُوا قَدْ سَرَقَ هَذَا الرَّجُلُ فَقَالَ إِنِّی لَا أَقْطَعُ فِی الدَّغَارَةِ الْمُعْلَنَةِ وَ لَکنْ أَقْطَعُ یدَ مَنْ یأْخُذُ ثُمَّ یخْفِی».(48)
امام باقر علیه السلام فرمود: «امیرالمؤمنین علیه السلام دربارۀ مردی که لباسی را از بازار ربوده و مردم گویند که این شخص سرقت کرده است، فرمود: من در قاپ زنی آشکار دست قطع نمی کنم ولی دست کسی که مخفیانه سرقت می کند، قطع می کنم (49)
  غش در معامله
غش در معامله به معنای پنهان داشتن تمام اطّلاعاتی است که دانستن آن برای خریدار ضرورت دارد و در چند و چون خرید وی تأثیرگذار است.
 غش در معامله در قرآن
 از ديگر موارد معاملات حرام، فريب مشتری يا خريدار است؛ غش در داد و ستد به معنی آميخته کردن جنس نامرغوب با مرغوب بدون اطلاع مشتری است؛ هرگونه تجاوز-تقلب-غش در معاملات که حد و حدود آن کاملا مشخص نباشد خرید و فروش، اجناس که فایده ای درآن نباشد، خرید و فروش وسائل فساد و گناه همه در تحت این عنوان کلی قرار دارند.(50)
غش در معامله در روایات
در آموزه‌های روایی، نیرنگ و غش در معامله نکوهش فراوان شده است و چنین کسانی به دور از مکتب پیامبر و امامان(ع) دانسته شده‌اند (51)پیامبر اکرم(ص) می‌فرمایند: «مَن غَشَّ أَخَاهُ المُسلِمَ نَزَعَ اللهُ مِنهُ بَرِکَةَ رِزقِهِ وَ أسد عَلَیهِ مَعِیشَةَ وَ وَکَّلَهُ إِلَی نَفسِهِ: هر کس به برادر مسلمان خود نیرنگ زند، خداوند برکت روزی‌ او را می‌گیرد و راه تأمین زندگی‌ وی را تنگ می‌سازد و او را به خود وامی‌نهد» (52)
سلطه سفيهان
مقصود از سفهاء ، آن هايى هستند كه سبك مغزند و رشد كافى در اداره امور ندارند مانند يتيمان و ديوانگان ، آنان كه نمى توانند و طرز صحيحى از مال و سرمايه بهره بردارى كنند. امور بيت المال را به افرادى كه مورد اعتماد نيستند و تقوى ندارند واگذار نكنيد كه با سپردن مال به آنان و تصرف و مصرف بى جا و بي مورد، زيان خواهيد كرد. چرا كه دادن اختيار بيت المال را با افراد ناصالح و نادان سبب مى شود كه كشور به رو شكستگى كشيده شود و شيرازه ی اقتصاد از هم پاشيده گردد و خداوند بركاتش را از ميان جامعه برمى گيرد. سلطه نااهلان و سفيهان بر امور مالى، سبب تزلزل اركان اقتصادى می‌شود؛ به همین جهت، نباید اقتصاد را که مایه ی قوام اجتماع است در اختیار بی‌خردان، سبک مغزان و سفیهان قرار داد چرا که واگذارى اموال و امور اقتصادى به افرادى مانند سفيهان، در واقع به هدر دادن چيزى است كه قوام معيشت مردم در آن است.
سلطه سفيهان در قرآن
در قرآن مجيد آمده است : ولاتؤ توا السفهاء اموالكم التى جعل الله الكم قیاما ( نساء ،5) اموالى كه خداوند مايه قوام زندگى شما قرار داده ، به سفيهان نسپاريد.
     انباشت ثروت
گردش ثروت در دست طبقه ی ثروتمند، سبب محروميّت فقيران و پيدايش نظام طبقاتى و از میان رفتن نظام اقتصاد سالم و شکوفا و رو به رشد خواهد شد.(سوره حشر، آیه 7)
انباشت ثروت در قرآن
ثروت عمومی و انفال باید در اختیار کار و اقتصاد تولیدی قرار گیرد باید جلوی انباشت ثروت و کنز کردن آن را گرفت و نگذاشت تا به شکل سکه از دور عمل اقتصادی خارج شود و در گوشه‌های گاوصندوق‌ها و مانند آن خاک بخورد بی آن که تأثیری در شکوفایی و تولید اقتصادی داشته باشد.
 انباشت ثروت در روایات
در بعد اقتصادي، انباشته شدن ثروت در دست عده اي محدود، از عوامل مهم بروز پديده اتراف است، از اين رو برقراري عدالت و توزيع عادلانه ثروت، زمينه ي بروز و گسترش آن را مي کاهد يا نابود مي سازد. امير مومنان (ع) عامل اصلاح و ساماندهي امور جامعه را، دادگستري مي داند: «الرعيه لا يصلحها الا العدل؛ توده هاي مردم را جز عدالت، اصلاح نکند» (53)
قاچاق
قاچاق در معنای اصطلاحی به معنی نقل و انتقال کالا برخلاف قوانین کشوری است. منظوراز قاچاق کالا، خرید، حمل وفروش غیر قانونی یک کالا در قلمرو کشور است . قاچاق یک پدیده نامطلوب اقتصادی است که باید با یک حرکت و امر مطلوب کنترل شود، فرهنگ ما در رابطه با قاچاق فرهنگی اعتقادی است که باید مستنبط بر قرآن بوده و جامعه را به رشد و شکوفایی برساند. استخراج قوانین اقتصادی از آیات قرآن زمینه‌ساز کاهش معضل قاچاق است
قاچاق در روایات
امام صادق (ع)در حدیثی می فرماید: امیر المؤمنین امام علی (ع) همواره می فرمودند: مادامی که این امت لباس بیگانه نپوشند و از غذاهای آنان استفاده نکنند همواره در خیر خواهند بود (54)
راهکارها و سفارش هاي اسلام
اقتصاد سالم  زمينه ساز تقويت روحي و رواني افراد در اجتماع مي باشد؛ آن سان که فشارهاي رواني اقتصادي مردم را از بين مي برد و بهداشت رواني اقتصادي آنان را در اين زمينه تقويت و يا تامين مي کند. از دیدگاه اسلام، اقتصاد و رفتارهای اقتصادی به طور کامل تحت تأثیر باورهای ارزشی و اخلاقی است و به طور کلّی، تمام برنامه‌ها و رفتارهای اقتصادی باید با هدف تهذیب و تزکیه ی نفس انجام گیرد.  قرآن کریم، همان‌گونه که فلسفه ی بعثت را تزکیه و تعلیم می‌داند، بر فلسفه ی اخلاقی رفتارهای اقتصادی نیز تأکید می‌ورزد . رفتارهای اقتصادی مطلوب اسلام در پاکسازی روحی و اخلاقی، نقش بسزایی عهده‌دار هستند.از دیدگاه اسلام، چگونگی و مقدار مصرف، بر اساس معیارها و اصولی مشخص می‌گردد که به مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:اصل رعایت حلال و حرام، اصل قناعت واصل زهد و ساده زیستی. فرایند مصرف، با آفت‌ها و آسیب‌هایی از قبیل، اتراف، اسراف، و... رو به رو است. در فعالیت‌های اقتصادی، مانند سایر امور زندگی، باید میانه روی را رعایت نمود. براي اين که جامعه از مرز فقر به نقطه تعديل ثروت نزديک شود بايد فرهنگ و روحيه تلاش سالم و سازنده براي کسب دارايي هاي حلال در جامعه ترويج شود.فرهنگ غني اسلام و سيره معصومين(ع) مملو از پيام هايي در جهت ايجاد همت هاي بلند براي ساختن يک اقتصاد سالم است. اقتصادي که مبتني بر توليد و نه ثروت اندوزي باشد. کارسازترین شیوه برای توسعه اقتصادی و اجرای عدالت اجتماعی و آزاد کردن جامعه از تمرکز قدرت و اعمال سلطه شیوه تعاونی است. استفاده از یک شیوه تعاونی منطبق بر احکام اسلامی در حقیقت تبلوری از شعارهای محوری یک جامعه اسلامی و پرهیز از دژ بلند دولت سالاری و جلوگیری از سقوط در رخنه باز سرمایه داری و تکثر ثروت در دست اقلیتی خواهد بود. کاربرد شیوه تعاونی به عنوان یک تاکتیک اجرایی نظام اقتصادی اسلام تضمین کننده و تداوم بخش ارزش ها و آرمان های استقبال اقتصادی، عدالت اجتماعی، آزاد کردن جامعه از تمرکز قدرت و اعمال سلطه گروهی بر گروه دیگر و محدود کننده استثمار ثروت در دست معدودی از افراد خواهد بود.
سلامت اجتماع در گرو سلامت اقتصاد
پیوستگى عمیقی میان سلامت اقتصادى و سلامت اعتقادى، اخلاقى و اجتماعى جامعه وجود دارد; زیرا اگر روابط مالى و اقتصادى جامعه براساس صحیح و درستى استوار نباشد و اقتصاد جامعه از فساد و نابسامانى رنج ببرد، جامعه گرفتار یک بحران هویت در انسانیت خود مى شود و از هویت انسانى بیرون رفته و تبدیل به جامعه غیر ماندگار در زمین مى گردد که نه تنها مى بایست نابود شود بلکه خود به خود سنّت و قانون الهى نیست و نابود مى شود. در حقیقت جامعه با رویکرد اقتصادى ناسالم گرفتار یک نوع خودکشى و انتحار خواهد شد; و نه تنها نابودسازى فردى و شخصى افزایش مى یابد بلکه انتحار اجتماعى و نابودى آن حتمى است اقتصاد فاسد ، اجتماع را به نابودى و سقوط مى کشاند. خداوند در قرآن به این اصل توجه داده و جامعه را از گرفتارى در بحران این چنینى باز مى دارد. تصرف هاى باطل در اموال دیگران که نشانه اى از فساد اقتصادى و روابط ناسالم مالى جامعه است، زمینه بروز بحران هاى اجتماع و سقوط جامعه ها را در پى دارد: خداوند مى فرماید: «لاَ تَأْکُلُواْ أَمْوَ لَکُم بَیْنَکُم بِالْبَـطِـل … وَلاَ تَقْتُلُواْ أَنفُسَکُم;(نساء/ ۲۹) تصرف هاى مالى فاسد و نامشروع را در میان خود انجام ندهید… و خود کشى نکنید خرید و فروش اجناس بیهوده، قمار و ربا مصادیقى از این تصرفات باطل و فاسدى است که زمینه هاى فاسد اجتماعى جامعه و نابودى آن را فراهم مى آورد(55)
 نتایج فساد اقتصادی
افساد اقتصادی موجب خالی شدن خزانه از بیت‌المال و جمع شدن ثروت به دست اغنیا و مفسدان اقتصادی می‌شود و باعث می‌شود اموال تنها در دست ثروتمندان به گردش درآید نه عموم مردم؛ یعنی اموال و ثروت متمرکز در دست گروهی محدود می‌شود.اگر حاکمیت سرمایه‌داری در جامعه اتفاق بیفتد نیکی و نیکوکاری از جامعه رخت برمی‌بندد، فساد اخلاقی گسترش می‎یابد، رشوه رواج پیدا می‌کند وقتی پول و نان حرام در زندگی افراد آمد انواع فساد اخلاقی رواج پیدا می‌کند.فساد اقتصادی سبب رواج فقر و افزایش شکاف بین فقیر و غنی می‌شود، همچنین فساد اقتصادی باعث می‌شود افراد نیک جامعه کنار گذاشته شده و افراد نالایق بر سر کار آیند؛ لذا می‌توان گفت بدترین و بزرگ‌ترین فسادها، فساد اقتصادی و مالی است.
اختلال در شریان اقتصادی جامعه
هر عمل پنهان یا آشکاری که موجب اخلال در جریان حیات اقتصادی جامعه گردد یا از سرعت و یا از کیفیت تولید و خدمات بکاهد و یا موجب ناامنی یا رکود اقتصادی یا کسادی گردد فساد محسوب می گردد و عامل آن مستحق مجازات است.قرآن کریم در آیات 182 تا 184 سوره شعرا مصادیقی از اخلال در حوزه کسب و کار مردم را بیان نموده و مرتکبین آن ها را مفسد فی الارض معرفی می نماید. مفسرین در توضیح این آیات گفته اند:منظور کم گذاردن ظالمانه از حقوق مردم است و گاهی به معنای تقلب و نیرنگی که منتهی به تضییع حقوق دیگران می گردد. بنابراین، آیه دارای معنی وسیعی است که هرگونه غش و تقلب و تزویر و خدعه در معامله یا تولید و توزیع را شامل می شود.
عواقب تولید منهای فرهنگ ملی
یکی از مهم‌ترین الزامات قدرتمند شدن، ناظر به مسئله‌ی اقتصاد است که اگر این امر محقق شود، اقتدار نظام و جامعه‌ی اسلامی باعث هراس و سردرگمی دشمنان خواهد شد. چنان چه درصدد تقویت فرهنگ ملی کشورمان نباشیم و با توجه به عوامل استکبار جهانی که پیوسته به فرهنگ زدایی در سطح کشور می پردازند و با توجه به این که میل درونی انسان ها به زیاده خواهی و فرصت-طلبی تمایل دارد بنابراین چنان چه سایه ی فرهنگ از سر اقتصاد کشور برچیده شود و بر بازار کسب و کار روح فرهنگی جامعه حاکم نباشد، به تدریج شاهد عواقب سوء و نارسایی های زیر خواهیم بود:
1- حاکمیت روح مادی بر سیستم اقتصادی 2- ضایع شدن روابط انسانی در لابه لای چرخ دنده های تولید و توزیع3- ترجیح منفعت طلبی بر سود عادلانه4- نامرغوب شدن کالاها و کاهش تدریجی بهره وری 5- همکار را رقیب پنداشتن و تلاش برای بیرون کردن او از صحنه6- شیوع فساد اداری در سیستم بوروکراسی7- اشاعه فساد اخلاقی و اجتماعی (در اثر افزایش ثروت و سودهای بادآورده)8- پی آمدهای ناگوار معنوی و اجتماعی در اثر درآمدهای حرام 9- رواج تقلب، فریبکاری و سوء استفاده های گوناگون 10-تقویت انحصارگرایی و سوء استفاده از آن به خصوص در ادارات 11-رواج قاچاق کالا، ارز و ...12- رواج راحت طلبی، کم کاری و ..13- رواج مصرف گرایی و اسراف14- ترویج زندگی اشرافی گری، رونق تجملات و تشریفات 15- کم رنگ شدن امور خیریه و کارهای داوطلبانه16- بی برکت شدن درآمدها 17- سرایت روح مادی از حوزه اقتصاد به روابط انسانی کل جامعه 18- تغییر ملاک های ارزشی از معنویت به مادیت 19- ایجاد شکاف طبقاتی در جامعه20- وابستگی اقتصادی به بیگانگان
پی نوشت ها
1- معین،1371،ج1 ص322
2- مصطفوی ، 1360 ،ج9 ،ص 269  
3- ﻓﺮاﻫﻴﺪي،1408 ،ج5،ص 54
4- جوهری،1376، ج2، 524، ابن منظور، 1955 ، ج11، ص179
5- پژوهشگاه حوزه و دانشگاه ، 1393، ص28
6- سعاد ابراهیم، 1406 ، ص13
7- هادوی تهرانى، 1378  ص31  
8- بقره، آیات 30 و 31؛ هود، آیه 61
9- سوره روم،41
10- کرمی، پورمند ، 1390 ، ص 8-9
11- مکارم شیرازی،1374، ج4 ، ص200
12- میرمعزی ،1378 ، ص53
13- مطهری ،1368،ص18-19
14- حسینی نسب ، بی تا ، ج1، ص17-18
15- قرائتی ، 1387، سوره هود  
16- مطهری ، 1368، ص ۲۱
17- انصاریان، 1382 ،ص238
18- صدوق ، 1372، ج،۲ ، ص ۹۹
19- مجلسی،1413، ۶ /۹۳
20- تمیمی 1360، ج2،ص35
21- مکارم شیرازی ، 1360 ، ص101
22- مکارم شیرازی ، 1360، ص103
23- مکارم شیرازی، 1374، ج 3، ص 88
24- نوری، 1408 ، ج2 ص 479
25- پاینده ، ۱۳۸۳، حدیث 1561
26- راغب،1374 ، مفردات، ذیل واژه سرف
27- مکارم شیرازی، 1374، 6/149
28- غافر/43؛ آل عمران/147
29- کلینی،1388 ،ج 1،ص 55
30- عروسى حویزى، 1415 ، ج 1، ص772
31- محقق داماد، 1375، ص43
32- مفید، ارشاد، ص‏361
33- ایروانی،1391
34- حکیمی ،1380، ج 3ص 91
35- راغب اصفهانی ،1428 ص 703؛ مصطفوی 1360، ج 10
36- قرشی ،1371، ج6 ص93
37- طبرسی 1372، ج 812 :10
38- صحیفه  الرضا(ع)،1406، ص42
39- حسینی، 1385 ،332/7  و333
40- حائري ،1378، ص43
41- کليني1388،ص 307
42- مکارم شيرازی،1374،ج 23،ص 504
43- همان، 1374،  ج ۳، ص ۳۹۴ ـ ۳۹۷
44- قریشی،1377،  ج 2، ص7 34
45- قرائتی ،1387، تفسير نور جلد 1
46- صدوق ، 1372، ج 12، باب 5
47- کلینی، 1388، ج 2: 374
48- همان، ج‏7، ص 226
49- جمعى از مؤلفان ، ج‏30، ص 943
50- مکارم شیرازی، 1374، ج3 ، ص235
51- کلینی، 1388، ج 5، ص 160 و صدوق، 1413.، ج 4ص 13
52- مجلسی، 1403،  ج 73ص365
53- تمیمی آمدي، 1360، ص 340
54- برقی، 1416 ، 178/2
55- مکارم شیرازی،  1374، ج ۳، ص ۳۹۴ ـ ۳۹۷

منابع فارسی
1- قرآن كریم( ترجمه ناصرمکارم شیرازی)  قم ، دارالقرآن الکریم دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی
2- انصاریان ، حسين؛(1389) حلال و حرام مالى، قم، انتشارات دارالعرفان
3- ایروانی، جواد ( 1384 ) اخلاق اقتصادی از دیدگاه قرآن و حدیث، مشهد، انتشارات دانشگاه علوم اسلامی رضوی
4- پاینده، ابوالقاسم (۱۳۸۳) نهج الفصاحه، مجموع سخنان و خطبه‌های رسول اکرم، گردآورنده تصحیح و تنظیم عبدالرسول پیمانی و محمدامین شریعتی، اصفهان، خاتم‌الانبیاء
5- پژوهشگاه حوزه و دانشگاه ، (1393) درآمدی بر اقتصاد اسلامی ، تهران ، ناشر، انتشارات سمت
6- جمعى از مؤلفان( بي تا) مجله فقه اهل بيت عليهم السلام (فارسى)، قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى مذهب اهل بيت
7- حائری، محسن،( 1378) اندیشه های اقتصادی در نهج البلاغه ، ترجمة عبدالعلی آل بویه لنگرودی. تهران: بنیاد نهج البلاغه
8- حسینی، سیدرضا (1385)   الگوی تخصیص درآمدونظریه رفتارمصرف كننده مسلما ن چاپ اول، تهران، مركزنشرپژوهشگاه فرهنگ واندیشه اسلامی
9- حسینی نسب ، سید رضا   ،( بی تا )مبانی اقتصاد اسلام ، ی. چاپ اول،تهران، مركزنشرپژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
10- حکیمی، محمدرضا  ( 1368) الحیاة؛ تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی
11- دشتی ، محمد ( 1381)  نهج البلاغه ، ترجمة  مشهد :نشر سنبله، چاپ دوم
12- قرائتی، محسن ، (1387) تفسیر نور ،تهران ، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن
13- قریشی ، علی اکبر (1377) تفسیر احسن الحدیث، چاپ سوّم، تهران، بنیاد بعثت،
14- کرمی،محمدمهدی وپورمند(نبی زاده) (1390) محمد:مبانی فقهی اقتصاداسلامی  ﭼﺎپ ﻳﺎزدﻫﻢ ، ﺗﻬﺮان، اﻧﺘﺸﺎرات ﺳﻤﺖ
15- محقق داماد، سیدمصطفی،(1375)  تحلیل و بررسی احتکار از نظر گاه فقه اسلام، تهران ، نشر اندیشه‌های نو در اسلام
16- مطهرى ، مرتضى (  1368  )نظرى به نظام اقتصادى اسلام چاپ اول، قم، صدرا
17- معین ،محمد ( 1371) فرهنگ فارسی معروف به فرهنگ معین ، تهران: انتشارات امیر كبیر
 18- ﻣﻔﻴﺪ، ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ  ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻌﻤﺎن (  ﺷﻴﺦ ﻣﻔﻴﺪ) ارشاد،  ﻗﻢ، ﻣﺆﺳﺴﺔ اﻟﻨﺸﺮاﻻﺳﻼﻣﻲ
19- مکارم شیرازی ، ناصر ،1360،  خطوط اقتصاد اسلامی، ناشر: مدرسه الامام علی بن ابی طالب (ع)
20- ..................... وهمکاران(1374  ) ،  تفسیر نمونه ،تهران دارالکتب الاسلامیه
21- .................. وجمعی از فضلا (1390)،  پيام امام امير المومنين عليه السلام،قم ، انتشارات  امام علی بن ابیطالب (ع) ، چاپ اول
22- ﻣﻴﺮ ﻣﻌﺰي، ﺳﻴﺪ ﺣﺴﻴﻦ (1378)  ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻋﻠﻢ اﻗﺘﺼﺎد اﺳﻼﻣﻲ ﭼﺎپ اول ، ﺗﻬﺮان ، اﻧﺘﺸﺎرات ﺳﺎزﻣﺎن ﭘﮋوﻫﺸﮕﺎه ﻓﺮﻫﻨﮓ و اﻧﺪﻳﺸﻪ  اﺳﻼﻣﻲ
23- هادوی تهرانى، مهدی (1378 ) مکتب ونظام اقتصادی اسلام، بی جا مؤسسه فرهنگى خانه خرد، چاپ اول
منابع عربی
24- ابن منظور، (1955م) لسان العرب بیروت: دارالبیروت للطباعة و النشر
25- برقی. ابی جعفر احمد بن محمد (  1416 ق) المحاسن، تحقیق: سید مهدی رجائی، قم، الجمع العاملی لاهل البیت علیهم السلام
26- تمیمى آمدى، عبد الواحد بن محمد (1360) ُغرَر الحِکَم و دُرَر الکلم تحقیق میرجلال الدّین المحدّث -چاپ سوم تهران دانشگاه تهران.
27- جوهری،اسماعیل بن حماد(1376) ،  الصحاح بیروت، چاپ :اول، دار الکتب
28- حرانی، ابن شعبه( 1394) تحف العقول؛ قم: انتشارات بصیرتی
29- راغب اصفهاني، حسين بن محمد(1374)، ترجمه و تحقيق مفردات الفاظ قرآن،چاپ اول، تهران: مرتضوي
30- سعاد ابراهیم ، صالح(1406) مبادى النظام الاقتصادى الاسلامى و بعض تطبیقاته، اول، قاهرة، دار الضیاء
31- صدوق،(1372  ) عیون اخبار الرضا ، ترجمه ی علی اكبر غفاری، تهران ، نشر صدوق
32- طبرسی، ابوعلی فضل بن حسن( 1372 ) ، مجمع البیان فی تفسیر البیان ، چاپ اول ، بیروت ، دارالمعرفه
33- عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعه (1415) تفسیر نورالثقلین ، تحقیق سید هاشم رسولی محلاتی. قم اسماعیلیان، چاپ چهارم.
34- ﻋﻴﺎﺷﻲ، ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ مسعود(1380) ﺗﻔﺴﻴﺮ اﻟﻌﻴﺎﺷﻲ، ﺗﺤﻘﻴﻖ ﺳﻴﺪﻫﺎﺷﻢ رﺳﻮﻟﻲ ﻣﺤﻼﺗﻲ، ﺗﻬﺮان، ﭼﺎﭘﺨﺎﻧﻪ ﻋﻠﻤﻴﻪ
35- فراهیدی، خلیل بن احمدالعین(1408) تحقیق مهدی مخزومی و ابراهیم سامرایی، چاپ اول، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات
36- کلینی، محمّد بن یعقوب.(1388ق.). کافی. تحقیق علی‌اکبر غفّاری. چاپ سوم. تهران: دار الکُتُب الإسلامیّه.
37- مجلسی،محمد باقر ( 1413) بحارالانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ اول
38- مصطفوی، حسن ( 1360 ) لتّحقیق فی كلمات القرآن الکریم ،تهران، ترجمه و نشر كتاب
39-  نوری، حسین ( 1408 ) مستدرك الوسائل، ، چاپ اول،قم،موسسه آل البیت الاحیاءالتراث
 40- نوری ، حسین ، وسایل الشیعه موسسه آل البیت (ع) الاحیا ءالتراث
Persian resources
1-Holy Quran (translated by Naser Karim Shirazi) Qom: Dar Al-Quran Al-Karim Office of Islamic History and Education Studies
2- Ansarian, Hossein; (2010) Halal and Haram Mali, Qom, Dar Al-Irfan Publications
3- Irvani, Javad (2005) Economic ethics from the perspective of Quran and Hadith, Mashhad, Razavi University of Islamic Sciences Publications
4- Payende, Abolghasem (2004) Nahj al-Fasaha, a collection of speeches and sermons of the Holy Prophet, compiler of correction and arrangement of Abdul Rasul Peymani and Mohammad Amin Shariati, Isfahan, Khatam al-Anbiya
5- Hozeh and University Research Institute, (2014) Introduction to Islamic Economics, Tehran, Publisher, Samat Publications
6- A group of authors (Bita) Journal of Ahl al-Bayt (as) Fiqh (Persian), Qom: Encyclopedia of Islamic Jurisprudence of Ahl al-Bayt
7- Haeri, Mohsen, (1378) Economic Thoughts in Nahj al-Balaghah, translated by Abdul Ali Al-Buwayh Langroudi. Tehran: Nahj al-Balaghah Foundation
8- Hosseini, Seyed Reza (2006) Income allocation model and the theory of Muslim consumer behavior, first edition, Tehran, Islamic Culture and Thought Research Institute Publishing Center
9- Hosseini Nasab, Seyed Reza, (unpublished) Fundamentals of Islamic Economics, Y. First Edition, Tehran, Islamic Culture and Thought Research Center Publishing Center
10- Hakimi, Mohammad Reza (1368) Al-Hayat; Tehran: Islamic Culture Publishing Office
11- Dashti, Mohammad (2002) Nahj al-Balaghah, translated by Mashhad: Sanbaleh Publishing, second edition
12- Qaraati, Mohsen, (2008) Tafsir Noor, Tehran, Cultural Center of Lessons from the Quran
13- Qureshi, Ali Akbar (1998) Tafsir Ahsan Al-Hadith, Third Edition, Tehran, Besat Foundation,
14- Karami, Mohammad Mehdi and Pourmand (Nabizadeh) (2011) Mohammad: Fundamentals of Islamic Economic Jurisprudence
15- Mohaghegh Damad, Seyed Mostafa, (1996) Analysis and Study of Hoarding from the Perspective of Islamic Jurisprudence, Tehran, Publication of New Thoughts in Islam
16- Motahari, Morteza (1368) A Theory of Islamic Economic System First Edition, Qom, Sadra
17- Moin, Mohammad (1992) Persian culture known as Moin culture, Tehran: Amir Kabir Publications
18- Mufid, Muhammad ibn Muhammad Naaman (useful Sheikh) Irshad, Qom, Islamic Publishing Corporation
19- Makarem Shirazi, Nasser, 1981, Lines of Islamic Economics, Publisher: Imam Ali Ibn Abi Talib School (AS)
20- ..................... et al. (1374), Tafsir Nomoneh, Tehran Islamic Library
21- .................. and a collection of Fazla (1390), Message of Imam Amir Al-Momenin (as), Qom, Imam Ali Ibn Abi Talib (AS) Publications, first edition
- 22- Mir Moazi, Sayyed Husayn 1388, his philosophy is Islamic economics, first year, Tehran, the spread of Sazman, Hohshekha Farhang and his Islamic endeavor
23- Hadavi Tehrani, Mehdi (1378) The School and Economic System of Islam, Bija Jadeh Cultural Institute of the House of Wisdom, First Edition
24- Ibn Manzoor, (1955 AD) The Arabic Language of Beirut: Dar Al-Beirut for Printing and Publishing
25- Electric. Abi Ja'far Ahmad Ibn Muhammad (1416 AH) Al-Mahasin, Research: Sayyid Mahdi Raja'i, Qom, Al-Jami 'Al-Ameli
26- Tamimi Amadi, Abd al-Wahd ibn Muhammad (1360) The Gharr al-Hakam wa Durr al-Kalam Tahqiq Mir Jalal al-Din al-Muhaddith - Third Edition Tehran University of Tehran.
27- Johari, Ismail Ibn Hammad (1376), Al-Sahah Beirut, first edition: Dar al-Kitab
28- Harani, Ibn Shuba (1394) The gift of the intellect; Qom: Basirati Publications
29- Ragheb Esfahani, Hussein Ibn Mohammad (1374), Translation and Research of Quranic Words, First Edition, Tehran: Mortazavi
30- Saad Ibrahim, Saleh (1406) Principles of the Islamic Economic System and some of its applications, first, Cairo, Dar al-Ziya
31- Sadough, (1372) Ayoun Akhbar al-Reza, translated by Ali Akbar Ghaffari, Tehran, Sadough Publishing
32- Tabarsi, Abu Ali Fadl Ibn Hassan (1372), Majma 'al-Bayan fi Tafsir al-Bayan, first edition, Beirut, Dar al-Ma'rifah
33- Havizi Wedding, Abd Ali Ibn Juma (1415) Tafsir Noor al-Thaqalin, research by Seyyed Hashem Rasooli Mahallati. Qom Ismailian, fourth edition.
34- Ayyashi, Muhammad ibn Masoud (1380), Tafseer of al-Ayyashi, Tahqiyyah of Sayed Hashem Rasooli, Mahalati, Harran, Shaikh of his knowledge.
35- Farahidi, Khalil Ibn Ahmad Al-Ain (1408) Research of Mehdi Makhzumi and Ibrahim Samaraei, First Edition, Beirut, Scientific Institute for Press
36- Klini, Muhammad ibn Ya'qub (1388 AH). Enough. Research by Ali Akbar Ghaffari. Third edition. Tehran: Dar al-Kitab al-Islamiyya.
37- Majlisi, Mohammad Baqir (1413) Baharalanvar, Beirut, Dar Al-Ahya Al-Tarath Al-Arabi, first edition
38- Mostafavi, Hassan (1360) to study the words of the Holy Quran, Tehran, translation and publication of the book
39- Nouri, Hussein (1408) Mustadrak al-Wasa'il, first edition, Qom, Al-Bayt Institute for the Revival of Heritage
40- Nouri, Hussein, Shiite tools of Al-Bayt (AS) Institute for the Revival of Heritage
 

نویسنده: ---
تاریخ: 1399/10/24
موضوع: اقتصادی

نظرات
نام
پست الکترونیکی
وب سایتhttp://
متن
کد امنیتیکد
تکرار کد امنیتی حساس به حروف کوچک و بزرگ

منوی نشریه
شماره های پیشین
تاریخ: 1399/11/5
تاریخ: 1399/11/4
تاریخ: 1399/11/1
بایگانی
منو
جستجو
جستجو
آگهی
کنتور
امروز:
   بازدید: 20,281
   صفحات مرور شده: 20,334
روز گذشته:
   بازدید: 26,270
   صفحات مرور شده: 26,316
جمع کل:
   بازدید: 18,212,049
   صفحات مرور شده: 20,741,390

طراحی و راه اندازی وب سایت: رسانه پرداز