در حال بارگذاری
سایز فونت: 1 2 3      
صفحه اول  >> نشریه >> شماره 1016 - تاریخ 1397/2/26 >> دین و اندیشه
روزنامه گویه - معارف خطبه شعبانیه( ۸ )
معارف خطبه شعبانیه( ۸ )
با نيت‌های راست و دلهای پاک از خدا بخواهيد که شما را به روزه‌داری در اين ماه و خواندن قرآن کريم موفق بدارد ، به درستی که شقی و بد عاقبت ...


« فَاسْأَلُوا اللَّهَ رَبَّکمْ بِنِیاتٍ صَادِقَةٍ وَ قُلُوبٍ طَاهِرَةٍ أَنْ یوَفِّقَکمْ لِصِیامِهِ وَ تِلَاوَةِ کتَابِهِ فَإِنَّ الشَّقِی مَنْ حُرِمَ غُفْرَانَ اللَّهِ فِی هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِیمِ . » 
با نيت‌های راست و دلهای پاک از خدا بخواهيد که شما را به روزه‌داری در اين ماه و خواندن قرآن کريم موفق بدارد ، به درستی که شقی و بد عاقبت کسی است که در اين ماه از آمرزش خداوند محروم گردد .
روزه عبادتی دیرین
روزه ، عبادت ديرينى است كه پيدايش آن را مى توان با حضور آدم (ع) در زمين و پس از خروج وى از بهشت ، مقرون دانست .  طبرسى در تفسیر خود مى نويسد : روزه در ميان انبياء و امت آنان ، همواره از زمان آدم تا كنون مورد توجه بوده است . اميرالمومنين (ع) مى فرمايد : روزه ، عبادت قديمى است كه خدا هيچ امتى را از آن معاف نداشته است . ( جوامع الجامع ، ج ۱، ص ۱۰۳ )  قرآن مى فرمايد : اى كسانى كه ايمان آورده ايد ! روزه بر شما واجب شد همان گونه كه بر پيشينيان مقرر شده بود ( سوره بقره ، آیه ۱۸۲)  ، اين آيه نشان مى دهد كه روزه عبادت سابقه دار است .
امام باقر (ع) فرمود : همواره در ماه رمضان ، روزه واجب بود و اين وجوب فقط براى انبياء مقرر بود و براى امت آنان در غير رمضان ، روزه واجب بوده ، ولى امت محمد (ص) مورد لطف ويژه خدا واقع گشته از اين حيث در رديف انبيا قرار گرفتند . ) وسايل الشيعه ، ج ۷ ،  ص ، ۱۷۲ )  آرى ، امتهاى گذشته ، روزه مى داشتند ، ولى در غير ماه مبارك رمضان و فقط انبياء در ماه مبارك رمضان روزه مى گرفتند ، لكن خدا بر آحاد مسلمين تفضل كرد و آنان را در رديف انبياى پيشين قرار داد و روزه در ماه مبارك رمضان را براى آنها منظور فرمود . ) تفسير الصافى در ذيل آيه ۲۸۵ بقره )
معنای روزه
روزه در لغت به معناي امساك و خودداري از مطلق كار است خواه خوردن ، گفتن يا راه رفتن باشد ، و در اصطلاح شرعي روزه امساك واجبی است که انسان به قصد قربت جهت انجام فرمان خداوند از اول اذان صبح تا مغرب از انجام اموري خودداري كند . وكلوا و اشربوا حتي يتبين لكم الخيط الابيض من الخيط الاسود من الفجر ثم اتموا الصيام الي الليل . ( سوره بقره ، آيه ۱۸۷)
سيد مرتضى در تعريف روزه مى نويسد : روزه و خوددارى از غذا هنگامى شرعى است كه خوددارى از آنچه مايه ابطال روزه است ، انجام پذيرد . صوم جز امساك و ترك محرمات با نيت عبادت خدا نيست ، البته به صمت و سكوت نيز صوم مى گويند ؛ لذا روزه از ديدگاه شرع ، امساك از طلوع فجر تا غروب آفتاب است .
به نظر فخر رازی  روزه یعنی : امساك و خوددارى ويژه ، با كيفيت ويژه و در زمان ويژه از سوى كسى كه داراى حالت و صفت ويژه است . ( تفسير كبير، ج ۵ ، ص ۷۴ )  در كتاب معجم فروق اللغة آمده است : الصيام ، هو الكف عن المفطرات مع النية ... و الصوم هو الكف عن المفطرات . ( معجم فروغ اللغة ، ص ۳۲۵ )  روزه داری ، پرهیز و امساک از مفطزات است همراه با نیت . و روزه ، امساک از مفطرات است ( هرچند نیت روزه در کار نباشد )
روزه زکات بدنی است که آفريدگار جهان ،  بندگانش رابرای تهذيب نفس و تطهير قلب به سوی آن فراخوانده است . از پیامبر اسلام (ص) نقل است : لِكُلِّ شَيئٍ زَكاة و زَكاة الأبدانِ الصِّيام . براى هر چيزى زكاتى است و زكات بدن‎ها روزه است .
علت وجوب روزه ماه رمضان
برای وجوب روزه ماه رمضان چنین علت آورده شده که : رمضان آخرین ماه قبل از کاهش گرما و شروع دوباره فصل بارندگی ها بوده و اوج کمبود غذا و احشام و گیاهان در این ماه اتفاق می افتاده است . اعراب بادیه نشین سخت ترین روزها را در ماه رمضان می گذراندند و عملا چیزی برای خوردن تا شروع ماه شوال نداشتند و با روزه داری و امساک از خوردن ، آن را سپری می کردند ! با ظهوراسلام ، خداوند این روزه داری را در کنار سایر مناسک های آیین اسلام قرار داد و به آن رنگ و بوی دینی و مذهبی بخشید و آن را امری مقدس شمرد ! مسلمانان هم با حمله به کشورهای اطراف ، و با توجه به غنایمی که نصیبشان می شد ، دیگر بادیه نشینان فقیری نبودند که آخر تابستان از گرسنگی تلف شوند ، لذا این رسم امساک و روزه داری در ماه رمضان هر سال ، بین اعراب مساله جا افتاده ای شد و برای همیشه به عنوان جزئی جدایی ناپذیر از اسلام باقی ماند . از آن روز تا کنون ، روزه يکی از پايه‌های مستحکم دين مقدس اسلام و از واجبات مهمی است که خداوند بر بندگانش واجب نموده است : يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ . ای کسانی که ایمان آورده اید ، روزه بر شما واجب شد همان گونه كه بر مردمان پیش از شما مقرر شده بود ، باشد كه پرهيزگار شويد .
وجوب روزه در سال دوم هجرت به مسلمانان ابلاغ شد ، هر چند پیش از آن مسلمانان مى دانستند روزه ، مورد توجه رسول خداست و آن حضرت در برخى اوقات روزه مى گیرد . طبرسى در تفسير خود مى نويسد : دو چيز در صدر اسلام براى روزه داران واجب بود ، كه بعد خدا آنها را تخفيف داد و ناديده گرفت . اولا : روزه داران پس از افطار، فقط تا وقتى كه به خواب نرفته بودند مجاز بودند غذا بخورند . اين حكم لغو شد ؛ يعنى تخفيف داده شد . ثانيا : در صدر اسلام زناشويى ، در شب و روز ماه رمضان حرام بود ، اين حكم نيز پس از مدتی لغو گرديد و به روز ماه مبارك رمضان ، اختصاص يافت ، پس روزه در اسلام ، در سال دوم هجرت واجب شد و داراى ويژگيهاى فوق بود كه بعدا اين ويژگيها از سوى پروردگار متعال مورد تخفيف قرار گرفته و از مدار وجوب خارج شد . ( جوامع الجامع ، ج ۱، ص ۱۰۶ )
امام رضا (ع) در پاسخ این سوال که چرا روزه فقط در ماه رمضان واجب است ؟ فرمودند : ماه مبارک رمضان به دلیل امتیازاتی که از ماه های دیگر دارد خداوند آن را فضیلت داده و روزه در این ماه مبارک را واجب کرده است . ( عیون اخبارالرضا ، ج۲  ، ص ۱۱۶ )
در حدیثی دیگر از آن حضرت نقل است که در پاسخ این که اگر بپرسند : چرا مردم فقط به روزه ماه رمضان امر شده اند ، نه کمتر و نه بیشتر از آن ؟ فرمودند : یک ماه روزه گرفتن در ماه رمضان ، مقدار حدی است که از عهده انجام آن ، هم ضعیف برمی آید و هم قوی ، و جز این نیست که خداوند واجبات را به اندازه ای که غالب افراد و عموم مردم امکان انجام آن را داشته باشند ، تعیین فرموده ، آن گاه ناتوان را تخفیف داده و او را مرخص می نماید ، و توانایان را ترغیب و تحریص کرده که اگر خواستند در غیر ماه رمضان هم با گرفتن روزه تقرب جویند ، و چنانکه به کمتر از این مقدار صلاحشان بود ، خداوند کمتر می فرمود ، و اگر به بیشتر از این محتاج بودند ، به زیاده از این امر می فرمود . ( علل الشرایع ، ج۱ ، ص ۲۷۰ )
یكى از يهوديان مدينه در محضر پيامبر اسلام (ص) از ایشان سؤ ال كرد :  چرا روزه سی روز است ؟ پیامبر فرمود : اثر غذايى كه آدم و حوا خوردند سى روز در آنها باقى مانده بود . وسى روز طول كشيد تا آن اثر از جسم و جانشان بيرون رود .
البته با وجود بیان روایات که مقدار روزه را سی روز دانسته اند ، باید متذكر شد كه سى روز بودن روزه بيشتر يك امر تعبدى است تا يك امر علمى و تحقيقى  .
مردى از ابن عباس از چگونگى روزه انبیا ، سؤ ال كرد . ابن عباس در پاسخ گفت : پيامبر اكرم (ص) فرمود : برترين روزه ، روزه داشتن برادرم داود پيامبر است ، كه در طول سال هميشه يك روز را روزه مى داشت و يك روز را افطار مى كرد، سليمان نيز در هر ماه ، سه روز اول ماه و سه روز وسط و سه روز آخر آن را روزه دار بود ، عيسى ، همواره روزه دار بود و مريم نيز هميشه دو روز را روزه و دو روز را افطار مى نمود .
پيامبر اسلام (ص) نيز در هر ماه ،اول ، وسط و آخر آن را روزه مى گرفت و مى فرمود : اين گونه روزه به منزله هميشه روزه دارى است . ( وسايل الشيعه ، ج ۷، ص ۳۲۲ )
    اختصاص روزه به خدا
خداوند از میان تمام عبادات ، روزه را به خود اختصاص داده است : الصوم لی و انا اجزی به . در حالی که همه عبادات برای خدا است ، و این دو جهت دارد :
۱- قوام روزه با ترک و خود نگهداری است و ترک و خود نگهداری یک امر سری است و عملی در آن نیست که در معرض دید باشد در حالی که تمام عبادات در معرض دید مردم است . پس جز خدا کسی از روزه خبر ندارد .
۲ – روزه تسلط بر دشمن خدا است . زیرا وسیله شیطان در فریب انسان ، شهوات انسانی است و خوردن و آشامیدن باعث تقویت شهوات می شوند و روزه در واقع خلع سلاح دشمن است . لذا پیامبر (ص) می فرماید : شیطان از راه خون در وجود فرزندان آدم جریان می یابد ، پس محل عبور شیطان را با گرسنگی تنگ کنید . ( اخلاق شبر ، ص ۱۱۴ )
روزه عبادتی است که مربوط به درون افراد است . لذا پیامبر (ص) فرمود بانیت های راست و دلهای پاک از خدا بخواهید تا به شما توفیق روزه داری عنایت کند . روزه با دل پاک به تمام معنا برای خداست و جایی است که غیرخدا راه ندارد ؛ یعنی ذکر بیرونی و توجه بیرونی و فعل بیرونی در آن راه ندارد . هرچه هست مربوط به قلب است . به تعبیر علمای اخلاق ، فعل جوانحی است نه فعل جوارحی . پس با توجه به این خصوصیت ، روزه عبادتی است بين بنده و خالقش که هيچ کس جز خدا بر او اطلاع ندارد و جز خداهم کسی جزای او را نمی دهد.
اقسام روزه
روزه بر سه قسم است : ۱ – روزه عمومی ( فقهی ) : روزه ایست که در آن امساک از خوردن و آشامیدن و خودداری از برآوردن شهوات می شود . این نوع روزه ، روزه عوامانه و فقهی است و روزه ی همه افراد روزه دار شامل آن می شود .
۲ – روزه خصوصی ( اخلاقی ) : در این قسم روزه علاوه بر نخوردن و نیاشامیدن ،  اعضا و جوارح ، چشم ، زبان ، گوش ، دست و پا هم باید روزه باشند . و روزه از محرمات، روزه از مکروهات ، و روزه از شبهات  را نیز باید بدآنها افزود . با جمع شدن این امور است که چنین روزه ای از سطح روزه عمومی بالاتر رفته و مخصوص به عده ای خاص می شود که آن را روزه خصوصی می گویند .
۳ – روزه خاص الخاص (عرفانی ) : روزه قلب از همتهای پست و افکار دنیوی و بازداشتن آن از غیر خدا است به طور کلی . این نوع روزه از هر کسی ساخته نیست ، بلکه فقط برای عده ای عارف رسیده به حق که به توحید حقیقی دست یافته اند و در دار وجود جز اسما و صفات و افعال حق ، هیچ چیز دیگری را موثر نمی دانند ( لا موثر فی الوجود الا الله) میسر است . بطلان این روزه با فکر کردن در غیر مبدا و معاد و با فکر کردن در مورد دنیاست ، مگر در مواردی که از آنها برای دینش استفاده کند . در این صورت فکر در مورد دنیا توشه آخرت است . این قسم روزه است که جزایش خود خداوند است و روزه داری با این خصوصیت است که مهمان خدا است و خداوند ، میزبان او می باشد .
 

نویسنده: محمد جواد موحدی
تاریخ: 1397/2/26

نظرات
نام
پست الکترونیکی
وب سایتhttp://
متن
کد امنیتیکد
تکرار کد امنیتی حساس به حروف کوچک و بزرگ

منوی نشریه
شماره های پیشین
تاریخ: 1397/8/27
تاریخ: 1397/8/25
تاریخ: 1397/8/25
بایگانی
منو
جستجو
جستجو
آگهی
کنتور
امروز:
   بازدید: 2,147
   صفحات مرور شده: 2,170
روز گذشته:
   بازدید: 4,203
   صفحات مرور شده: 4,390
جمع کل:
   بازدید: 5,293,709
   صفحات مرور شده: 6,523,470

طراحی و راه اندازی وب سایت: رسانه پرداز