در حال بارگذاری
سایز فونت: 1 2 3      
صفحه اول  >> نشریه >> شماره 1725 - تاریخ 1400/3/18 >> حدیث روز
روزنامه گویه - «عُجب»
«عُجب»
از علی بن سويد روايت شده كه از امام کاظم (عليه السّلام) درباره عُجبی كه عمل را باطل می‎كند، پرسيدم؟ حضرت فرمودند:

عَنْ عَلِيِّ بْنِ سُوَيْد عَنْ أَبِي الْحَسَنِ (مُوسَی بنِ جَعفَر) (علیهما السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْعُجْبِ الَّذِي يُفْسِدُ الْعَمَلَ فَقَالَ: «الْعُجْبُ دَرَجَاتٌ مِنْهَا أَنْ يُزَيَّنَ لِلْعَبْدِ سُوءُ عَمَلِهِ فَيَرَاهُ حَسَناً فَيُعْجِبَهُ وَ يَحْسَبَ أَنَّهُ يُحْسِنُ صُنْعاً وَ مِنْهَا أَنْ يُؤْمِنَ الْعَبْدُ بِرَبِّهِ فَيَمُنَّ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلَّهِ عَلَيْهِ فِيهِ الْمَنُّ».1

از علی بن سويد روايت شده كه از امام کاظم (عليه السّلام) درباره عُجبی كه عمل را باطل می‎كند، پرسيدم؟ حضرت فرمودند: «عُجب دارای درجاتی است، بعضی از آن درجات اين است كه كارهای زشت انسان در نظر زيبا جلوه كند و او آن‎ها را نيكو ببيند، درجه ديگرش آن است كه انسان به‎خدا ايمان آورد و به‎خاطر ايمانش بر خدا منّت گذارد؛ در حالی‎كه خدا بر او منّت دارد».

عجب یا خودشیفتگی و خودپسندی یکی از رذایل  اخلاقی است. عُجب صفتی است که شخص خود را در این حالت از زمره مؤمنین و نیکان محسوب کرده و هم‎چنین خود را نسبت به خداوند طلب‎کار می‎داند که حتی اگر خداوند با عدلش با او رفتار کند، مستحق پاداش است!؛ لذا وقتی در زندگی دچار گرفتاری می‎شود، خود را لایق آن نمی‎داند.

وقتی انسان به‎ظاهر اعمال یا باطن خود، توجهی از سر محبت می‎کند، در هر یک از این بخش‎ها حسنات و زیبایی‎هایی مشاهده می‎کند و در نتیجه حالت سرور به‎او دست می‎دهد. خوشحالی و تعجب محصول این نگاه، اگر مستند به عنایت الهی شود، به‎منزله شکر خواهد بود و اگر مستند به‎خود شخص باشد، ایجاد عُجب می‎کند. قرآن می‎فرماید در حالت شکر انسان می‎داند که: «... توفیق من جز به‏یاری خداوند نیست ...».2 در این حالت توجه آمیخته با خوف است تا مبادا عنایت الهی را از دست بدهد.

از سوی دیگر انسان در حالت شکر، متوجه قصور و تقصیر خود می‎شود؛ به‎این معنا که احساس کمی و کاستی می‎کند که چگونه لایق عنایت خداوند شده است؛ لذا قرآن کریم می‎فرماید: «... خداوند متعال را زیاد یاد کنید، باشد که رستگار شوید».3 در واقع از رهگذر چنین یادهایی است که انسان رشد می‎کند و به‎کمال می‎رسد.

گاهی سرور ناشی از توجه به‎خود، مستند به‎خود شخص است، نه عنایت الهی؛ به‎این معنا که انسان دچار عجب می‎شود و خوبی‎ها را از خودش می‎داند. زمانی هم با خود می‎گوید: چنین خوبی‎هایی به‎دیگران داده نشده و در نتیجه احساس می‎کند قابلیتی داشته و به‎این ترتیب در مرحله بالاتر و خطرناک‎تری از عُجب قرار می‎گیرد.

درجه دیگر عُجب آن است که شخص در مقایسه با دیگران، امتیازاتی برای خود قائل است و با دیده حقارت به‌دیگران نگاه می‎کند. البته عُجب تنها به‎زبان نیست، بلکه گاهی شخص به‎زبان از دیگران تعریف می‎کند، اما چنین باوری را در دل ندارد.

یه‎همین دلایل عُجب پایه و مادر بسیاری از بدبختی‎های انسان است، طوری‎که می‎توان آن‎را امُ‎الفساد دانست؛ لذا در کلمات اولیای خدا جزء مُهلِکات دانسته شده که اگر پیشرفته شود، چیزی از ایمان باقی نمی‎گذارد. به‎عنوان مثال: اگر به نماز، روزه، صدقه یا جهاد برسد، آن‎را ساقط کرده و از بین می‎برد؛ به‎گونه‎ای‎که انسان وقتی نامه عمل خود را می‎بیند، اثری از خیرات و کارهای خوب خود نمی‎بیند.

به‎عبارتی عُجب؛ مانند موریانه است که عملیات پنهانی، ظریف، تدریجی و فوق العاده خطرناکی دارد؛ لذا یکی از مهم‎ترین عواملی که مؤمنین را جهنمی می‎کند، عُجب است.

در پایان باید گفت: حُبّ نفس از عالی‎ترین عطایای الهی به‎انسان است که اساس تمام موفقیت‌ها و پیشرفت‌های سلوکی و اخلاقی به‌آن برمی‎گردد. از سوی دیگر تمام بدبختی‌ها نیز به‎آن برمی‎گردد. اگر حُبّ نفس، به معرفت، ضمیمه شود، منجر به جهاد با نفس یا جهاد اکبر می‎شود و محصول آن، خوش‎بختی است. اما اگر حُبّ نفس همراه با جهل به خویشتن که مغز شرک است، باشد، به عُجب می‌انجامد که در این صورت شخص به اطمینان از خود و خودشیفتگی می‎رسد و درنهایت راکد و ساقط می‎شود.

*****************

1. کلینى، محمد بن یعقوب، کافی، محقق / مصحح: غفارى، على اکبر و آخوندى، محمد، ج 2، ص 313، ناشر: دار الکتب الإسلامیة، چاپ: چهارم‏، تهران، 1407 ق.

2. هود، آیه 88.

3. انفال، آیه 45.

نویسنده: محمد رضا متقی
تاریخ: 1400/3/18
موضوع: حدیث روز

نظرات
نام
پست الکترونیکی
وب سایتhttp://
متن
کد امنیتیکد
تکرار کد امنیتی حساس به حروف کوچک و بزرگ

منوی نشریه
شماره های پیشین
تاریخ: 1400/3/20
تاریخ: 1400/3/19
تاریخ: 1400/3/18
بایگانی
منو
جستجو
جستجو
آگهی
کنتور
امروز:
   بازدید: 6,591
   صفحات مرور شده: 6,601
روز گذشته:
   بازدید: 26,670
   صفحات مرور شده: 26,747
جمع کل:
   بازدید: 22,126,256
   صفحات مرور شده: 24,745,023

طراحی و راه اندازی وب سایت: رسانه پرداز